भोजपुर । औद्योगिक, व्यापारिक तथा साँस्कृतिक पहिचान बोकेको भोजपुरको ऐतिहासिक टक्सार बजार अहिले संरक्षणको पर्खाइमा छ ।
‘सानो पाटन’को नामले चिनिएको यो बजार बसाइँ-सराइका कारण सुनसान बनेको छ ।
दर्जनौँ धार्मिक एवं सांस्कृतिकस्थल समेटिएको यो बजार क्रमशःजीर्ण हुँदै गएको स्थानीयबासी अम्रिका ताम्राकार बताउँछन् ।
“ऐतिहासिक टक्सार बजार नेपालकै गौरव बोकेको स्थल हो” उनले भने, “तर वर्षैपिच्छे खण्डहर बन्दै गएको छ । यो ऐतिहासिक क्षेत्रको संरक्षणको खाँचो छ ।”
वि.सं. १८७२ देखि १८८७ सम्म टक्सारमा डोली पैसा बन्ने गर्थ्यो भन्ने ऐतिहासिक तथ्य छ । तत्कालीन नेपाल सरकारले वि.सं. १८७० देखि पूर्वी पहाडका जिल्लामा खनिज पदार्थ उत्खनन् थालेपछि टक्सारमा अड्डासमेत स्थापना भएको थियो ।
यहाँ वि.सं. १९९३ मा स्थापना भएको शाक्यमुनि विहार, सरस्वती गुफा, अजिमा थान, महेन्द्र पार्क, राधाकृष्ण मन्दिर, गणेश मन्दिर, भीमसेन थान, तीन धारालगायतका धार्मिकस्थल रहेका छन् ।
बस्ती घट्दै गएसँगै यी सम्पदा पनि ओझेलमा पर्न थालेको स्थानीय राजकुमार श्रेष्ठ बताउँछन् ।
“टक्सारमा दजनौँ धार्मिकस्थल छन्,” उनले भने, “जुन स्थान पर्यटकको आकर्षणको केन्द्र पनि हुन् । बजार नै जीर्ण बनेकोले यी क्षेत्र ओझेलमा परेका छन् ।”
राणा कालमा यहाँ टकमारीमार्फत बनाइएका एक तोला र दुई तोलाका डोली पैसा चलनमा आएका थिए । टक काट्ने पहिलो कालीगढ देवदत्त शाक्य रहेको स्थानीयबासीको भनाइ छ ।
वि.सं. २०१३ मा तत्कालीन राजा श्री ५ महेन्द्र वीर विक्रम शाहले टक्सारलाई औद्योगिक क्षेत्रको रूपमा घोषणा गरेका थिए ।
सो समयमा करिब दुई/तीन सय परिवारको बसोबास रहेको यो बजारमा अहिले बस्ती घट्दै गएको स्थानीयको भनाइ छ ।
टक्सार बजारको पहिचान जोगाउन संरक्षणसँगै नयाँ बस्ती विस्तारको अवधारणा आवश्यक रहेको स्थानीय बताउने गरेका छन् ।
